KALENDAR

Na prekjučerašnji datum 1687. austrijska i mađarska vojska pod komandom Ludviga Vilhelma Badenskog pobedila je u odlučujućoj bici kod Mohača tursku vojsku Muhameda Četvrtog. Tog dana 1827. umro je engleski slikar, bakrorezac i pisac Vilijam Blejk, pesnik intuicije i mašte. Istog datuma 1848. umro je engleski inženjer i pronalazač Džordž Stivenson. Razvio je i unaprijedio konstrukciju parne lokomotive, a njegova lokomotiva Rokit vukla je 1825. prvi putnički voz u svijetu na pruzi Stokton-Darlington. U Njukaslu je 1823. osnovao prvu fabriku lokomotiva. Na taj dan 1849. austrijska vojska uz pomoć Rusije ugušila je Mađarsku revoluciju, a nacionalni lider Lajoš Košut napustio je zemlju. Tog dana 1900. umro je austrijski velemajstor Vilhelm Štajnic, prvi zvanični svetski šampion u šahu. Titulu svetskog prvaka osvojio je 1886. pobjedom nad Johanesom Cukertortom rezultatom 10:5, uz pet remija. Objavio je 1889. 'Udžbenik modernog šaha'. Istog datuma 1944. proradio je prvi naftovod pod morem kojim je ispod Lamanša nafta isporučivana savezničkim snagama u Francuskoj. Kroz naftovod je dnevno prolazilo 700 tona nafte. Nakon jedanaest godina umro je nemački pisac Tomas Man, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1929. Po dolasku nacista na vlast u Njemačkoj 1933. emigrirao je u Švajcarsku, a 1939. u Sjedinjene Države. Tog dana 1982. umro je američki filmski i pozorišni glumac Henri Fonda. Igrao je u više od 80 filmova, a Oskara je dobio za ulogu u svom posljednjem filmu 'Na zlatnom jezeru'. Na jučerašnji datum 1521. španski osvajač Ernan Kortes zauzeo je i razorio astečki grad Tenohtitlan (današnji Meksiko Siti).

Tog dana 1624. francuski kralj Luj XIII postavio je za prvog ministra kardinala Rišeljea. Istog datuma 1792. francuski revolucionari su uhapsili članove kraljevske porodice, tri dana nakon ukidanja monarhije i zbacivanja kralja Luja XVI. Na taj dan 1863. umro je francuski slikar Ežen Delakroa, predstavnik romantizma u francuskom slikarstvu. Nakon tri i po decenije, 1899, rođen je engleski filmski režiser Alfred Džozef Hičkok. Proslavio se kriminalističkim filmovima i filmovima strave, koji su postali klasika u tom žanru. Tog dana 1912. umro je francuski kompozitor Žil Masne, autor više od 20 opera. Nakon jedanaest godina Mustafa Kemal Ataturk, postao je prvi predsednik Turske. Tokom vladavine do smrti 1938. sproveo je radikalne reforme u zemlji približivši Tursku Evropi. Istog datuma 1927. rođen je kubanski revolucionar i državnik Fidel Ruz Kastro, pod čijim je vođstvom na Kubi svrgnuta diktatura Fulhensija Batiste i izvedena socijalistička revolucija. Na taj dan 1961. vlasti Istočne Njemačke zatvorile su granicu između Istočnog i Zapadnog Berlina kod Brandenburške kapije i počele izgradnju 155 kilometara dugačkog zida prema granici sa Zapadnom Nemačkom, koji je u narednih 38 godina bio simbol podeljene Nemačke i hladnoratovski simbol podijeljenog svijeta. Zid je probijen u novembru 1989, nakon čega se Njemačka ponovo ujedinila.

Na današnji datum 1385. pobedom u bici kod Alžubarote, Portugalci su sprečili pokušaj invazije kralja Kastilje Huana Prvog, čime je osigurana nezavisnost Portugala. Tog dana 1457. Gutenbergova štamparija u Majncu izdala je prvu štampanu knjigu u boji. 'Majnciški psaltir' bio je štampan u crvenoj i crnoj boji. Istog datuma 1777. rođen je danski fizičar Hans Kristijan Ersted, osnivač nauke o elektromagnetizmu. Otkrio je magnetski učinak električne struje i po njemu je nazvana jedinica za jačinu magnetskog polja u elektormagnetskom CGS sistemu. Na taj dan 1784. na ostrvu Kodijak pored Aljaske osnovana je prva ruska kolonija. SAD su od Rusije 1867. kupile Aljasku za 7,2 miliona dolara. Na današnji datum1893. u Francuskoj su, prvi put u svetu, uvedene registarske tablice za motorna vozila. Tog dana 1900. snage evropskih velesila, SAD i Japana, zauzele su Peking, čime je okončan Bokserski ustanak u Kini. Cilj ustanka je bio proterivanje stranaca iz Kine i domaćih hrišćana kao eksponenata stranih ugnjetača. Istog datuma 1934. u prvi nacistički koncentracioni logor Dahau, kod Minhena, stigli su prvi zatvorenici, protivnici režima Adolfa Hitlera. Kasnije je, u Drugom svetskom ratu u tom logoru ubijeno 70.000 zatočenika iz okupirane Evrope. Nakon sedam godina britanski premijer Vinston Čerčil i predsednik SAD Frenklin Ruzvelt potpisali su 'Atlantsku povelju', kojom su se založili za pravo svakog naroda da izabere vlast u svojoj zemlji i da se izjašnjava o teritorijalnim promjenama.

Tog dana 1945. Japan je prihvatio savezničke zahteve za bezuslovnu kapitulaciju, čime je okončan Drugi svetski rat. Dve godine kasnije formirana je država Pakistan, nastala po završetku britanske vladavine u regionu i podele azijskog potkontinenta na islamski Pakistan i Indiju naseljenu pretežno Hindusima. Pakistan je bio podeljen na dva dela, Zapadni i Istočni, koji je kasnije postao nezavisna država Bangladeš. Tog dana 1956. umro je nemački pisac Bertolt Breht jedan od najvećih dramskih autora i teoretičara pozorišta 20. veka. Istog datuma 1969. vlada Velike Britanije odobrila je ulazak britanskih trupa u Severnu Irsku da bi sprečila eskalaciju sukoba između katolika i protestanata. Na taj dan 1980. počeo je štrajk radnika u poljskom brodogradilištu u Gdanjsku. Radnički protesti ubrzo su se proširili na celu zemlju i doveli do velikog društvenog preokreta u Poljskoj, a značajno su uticali i na promjene u ostalim komunističkim zemljama istočne Evrope. Na današnji datum 2004. u 93. godini umro je poljski pisac i nobelovac Česlav Miloš, koji je skoro 30 godina proveo u egzilu. Zbirka eseja o totalitarizmu 'Zarobljeni um' donela mu je svetsku slavu i priznanje.