Verzija za štampu rss Bookmark and Share Početak » Novosti » Kultura » Main stream »

BEOGRAD - Dositejev licej

28. 04. 2010.

BEOGRAD - Dositejev licej - Dositejev licej, Gospodar Jevremova 21

Zgrada je, prema za sada dostupnim izvorima, najverovatnije sagrađena u periodu od 1739. do 1789. godine, što se istorijski poklapa sa jednom od turskih vladavina Beogradom. Turci su u početku koristili zatečene građevinske objekte, većinom raniji sopstveni građevinski fond koji nije bio porušen, u koji su smestili civilni deo uprave i prateće delatnosti, Turci su izgradnju civilnog Beograda započeli pomoću vakufa, tj. Zadužbina koje su stvarali pojedinci za opšte, religiozne i humanitarne ciljeve. Jedna od najpoznatijih takvih zadužbina, posle 1740. godine bio je vakuf reisulkutaba Hadži Mustafe. U tuskim izvorima iz tog perioda, zabeleženo je, da se u tom vakufu podigla i jedna velika zgrada u kojoj je jedno vreme stanovao i sam defterdar,na raskršću triju ulica, sa velikom baštom, sa tipično orijentalnim rasporedom unutrašnjeg prostora podeljenog na selamluk, deo prema ulici, i haremluk, deo prema bašti. Sprat je karakteristično isturen iznad linije prizemlja. Krov je tipičan za orijentalnu arhitekturu, pokriven ćeramidom, sa dubokom strehom. Zgrada pri kraju 18. veka dobija novu namenu, kao sedište francuskoj konzulata i kao konzulat dočekala je i prvu opsadu Beograda od strane srpskih ustanika, a posle njegovog oslobođenja 1806. godine, ostaće kao napuštena i zapuštena zgrada. U proleće 1809. godine u ovu zgradu se uselila Velika škola. Po naredbi Sovjete zgrada je opravljena, kako navodi Lazar Arsenijević Batalaka u svojoj „Istoriji srpskog ustanka“zadržala onaj prvi, pređašnji kroj spoljašnji“. Raspored novog školskog prostora, bio je sledeći: tri odeljenja osnovne škole smeštena su u prizemlju, dok su na spratu tri prostorije uređene za Veliku školu, a druge dve za profesore, Povećani broj đaka u 1809. godini uslovio je dogradnju jedne velike prostorije. Ova dograđena prostorija, uz bočnu fasadu, tzv. „odžaklija“, sačuvana je do danas. Velika škola odškolovala je u ovoj zgradi dve generacije đaka, a svoj rad u njoj završila 2. avgusta 1813. godine. Sa propašću ustanka i svih tvorevina koje je on doneo, u Beograd su se povratili Turci, a obe zgrade Velike škole postale su vlasništvo nekog uglednog Turčina i ostale u njegovom posedu sve do četvrte decenije 19. veka, kada postaje vlasništvo trgovca Nikole Kutule, a kasnije njeovih naslednika. Među njima je zabeleženo i ime Kri – Gerasa, junaka priče Stevana Sremca. Proslavu 100-godišnjice Velike škole, zgrada dočekuje sa novim vlasnikom, Andrejom Dadom, bakalinom ih Vlahoklisure. Pored ostalih gostiju na sečanosti su bili tadašnji ministar prosvete Andra Nikolić i kralj Petar I Karađorđević koji je otkrio spomen ploču koja danas ne postoji na zgradi. Novi vlasnik nakon smrti svoga oca postaje Dr Ðorđe Dada, a nakon njegove smrti 1914. godine, kuću su nasledile njegove sestre Kaliopa i Katarina. Postupak eksproprijacije imanja započet je 1946, a okončan 1953. godine. Rekonstrukcija koja je izvršena 1948. godine bila je od uzuzetn važnosti za ovaj objekat. Tada ne samo da je izvršena restitucija autentičnih spomeničkih vrednosti kao što su karakteristični delovi i detalji, unurašnji raspored prostora, broj i veličina otvora, uređenje okoline već je konačno valorizovan celokupni prostor.

ZGRADA VELIKE ŠKOLE

Zgradu Jugovićeve Velike škole, čine dva prizemna objekta, dvorišni, sagrađen u periodu od kada su Austrijanci 1789. godine predali Beograd Turcima do početka srpskog ustanka pod Karađorđem 1804. godine i ulični, sagrađen verovatno 1862. godine. Dvorišni objekat podignut je kao porodična turska kuća, verovatno okružena baštom, sudeći po predprostoru prema nekadašnjem sokaku, danas Gospodar Jevremovoj ulici. U svim dosadašnjim likovnim izvorima, opisima i sećanjima, ovaj je objekat stajao slobodno. Ozidan je bondručno, sa ispunom od opeke. Imao je dvoslivni krov, pokriven ćeramidom. Ispod jednog dela objekta je podrum, dok je drugi, spojen sa susednim, uličnim objektom. U dvorišni objektu je 30. septembra 1808. godine, svečanom besedom Dositeja Obradovića uz prisustvo predsednika i članova Praviteljstvujušćeg sovjeta, otvorena Velika škola, prva viša škola u Srbiji. Osnivač i prvi učitelj bio je Jovan Savić, poznat i kao Ivan Jugović (1772-1813.), a među njenim đacima bili su Vuk Stefanović Karadžić i Lazar Arsenijević Batalaka, hroničari događaja iz Prvog srpskog ustanka, koji su ostavili svedočanstva o osnivanju Škole i njenom delovanju. Godine 1809. Velika škola je premeštena u zgradu Dositejevog liceja, a prvobitna zgrada ustupljena je Ivanu Jugoviću koji je u njoj stanovao do napuštanja Srbije 1813. godine. Sa propašću Ustanka 1813. godine, prvobitna zgrada Velike škole ponovo je postala svojina Turaka. Nju je 1841. godine kupio Aleksandar Karađorđević, tada ađutant kneza Mihaila i stanovao do 1842. godine, kada je izabran za kneza. Prodajom njegovih imanja 1869., ovu zgradu je kupio beogradski trgovac Rista Popadić, njegovi naslednici 1901. godine prodali su je Danici Ćirić, a ona 1922. godine Demokratskoj stranci. Kao Dom demokratske stranke ovo je imanje 1928. prodato trgovcu Stevanu D.Stefanoviću i do danas ostalo u posedu njegovih naslednika

mr. Bojan Jovanović

Izvor: Bgsvetionik

 

Čitanja: 2219 | Komentara: 0 | Dodaj komentar


John Newman i Milky Chance na Exitu

Nova engleska soul zvezda John Newman, nastupiće u subotu 11. jula, a indie-pop duo Milky Chance 12. jula na glavnoj
{title} - {opis}

ROBMATIC - novi švajcarski DJ star u Beogradu!

U petak 21. Jula na gradskom splavu Lasta nastupiće nova švajcarska Tech-House zvezda - ROBMATIC ROBMATIC je nova sjajna zvezda